Motor & Araç Tekniği Konuları
Ehliyet sınavında 9 soru ile teknik bilgilerin ölçüldüğü ders. Motor prensiplerinden bakıma kadar her şey.
Motor Çalışma Prensipleri
4 zamanlı ve 2 zamanlı motorların emme, sıkıştırma, ateşleme, egzoz zamanları
Motor Parçaları
Piston, krank mili, supap, enjektör, marş motoru gibi temel parçalar
Yağlama & Soğutma
Motor yağı görevleri, su ve hava soğutma sistemleri karşılaştırması
Fren Sistemleri
ABS, EBD, hidrolik ve havalı fren, el freni, fren balatası
Lastik & Bakım
Lastik kodları, diş derinliği, hava basıncı, mevsimlik lastik
Akü & Elektrik
Akü bağlantısı, alternatör, marş motoru, elektrik sistemleri
Periyodik Bakım
Bakım periyotları, yağ değişimi, filtreler, kontrol listesi
Motor Çalışma Prensipleri
4 zamanlı ve 2 zamanlı motorların çalışma zamanları ve farkları
Motor Nedir?
Mekanik enerjiyi ısı enerjisine çeviren makineye motor denir. Araçlarda gücün kaynağıdır. Günümüzde motorlu araçlarda genelde 4 zamanlı, içten yanmalı motorlar kullanılır. [^25^]
4 Zamanlı Benzinli Motor Çalışması
4 zamanlı motorlarda pistonun silindir içerisindeki 4 hareketinden bir iş elde edilir. Krank mili dört zamanın sonunda iki tam tur dönmüş olur. [^26^]
4 Zamanlı Benzinli Motor - EmSitAtEg
Emme
Yakıt-hava karışımı silindire alınır. Piston A.Ö.N.'ye iner.
Sıkıştırma
Karışım pistonla sıkıştırılır. Her iki supap kapalı. Piston Ü.Ö.N.'ye çıkar.
Ateşleme (İş)
Buji kıvılcımıyla karışım yanar. Piston A.Ö.N.'ye hızla iner.
Egzoz
Yanmış gazlar dışarı atılır. Egzoz supabı açık. Piston Ü.Ö.N.'ye çıkar.
4 Zamanlı Dizel Motor Çalışması
| Zaman | Benzinli Motor | Dizel Motor |
|---|---|---|
| 1. Emme | Yakıt-hava karışımı emilir | Sadece hava emilir |
| 2. Sıkıştırma | Karışım sıkıştırılır | Hava sıkıştırılır (daha fazla) |
| 3. Ateşleme | Buji kıvılcımı ile | Sıkışan havanın ısısı + enjektör |
| 4. Egzoz | Yanmış gazlar atılır | Yanmış gazlar atılır |
2 Zamanlı Motor Çalışması
2 zamanlı motorlarda emme ve sıkıştırma aynı zamanda, ateşleme ve egzoz aynı zamanda gerçekleşir. Krank mili bir tur döner. Genellikle motosiklet ve küçük su motorlarında kullanılır. [^26^]
2 Zamanlı Motor
Emme-Sıkıştırma
Yakıt-hava karışımı alınır ve sıkıştırılır. Supap yoktur.
Ateşleme-Egzoz
Karışım ateşlenir ve gazlar dışarı atılır.
Ölü Noktalar
| Kısaltma | Açılım | Tanım |
|---|---|---|
| A.Ö.N. | Alt Ölü Nokta | Pistonun silindir içinde inebileceği en alt nokta |
| Ü.Ö.N. | Üst Ölü Nokta | Pistonun silindir içinde çıkabileceği en üst nokta |
Motor Parçaları
Temel motor parçaları ve görevleri
Motorun İç Parçaları (Asıl Görev)
Piston
Silindir içinde hareket eden, hareketi krank miline ileten parça.
Piston (Biyel) Kolu
Pistonun doğrusal hareketini krank miline ileten parça.
Krank Mili
Piston kolundan aldığı hareketi döner harekete çeviren ana mil.
Supaplar
Yakıtın silindire alınmasını (emme) ve egzoz gazlarının atılmasını sağlar.
Kam (Eksantrik) Mili
Krank milinden aldığı hareketle supapların ve bazı sistemlerin çalışmasını sağlar.
Silindir
Pistonun içinde hareket ettiği, yanma olayının gerçekleştiği boşluk.
Motorun Dış/Yardımcı Parçaları
Yağ Pompası
Karterdeki yağı basınçla hareketli parçalara gönderir.
Yakıt Pompası
Yakıtı basınçla karbüratöre/enjektörlere gönderen parça.
Distribütör
Benzinli motorlarda ateşleme sırasına göre bujilere elektrik enerjisi gönderir.
Marş Motoru
Motora ilk hareketi veren parça. Elektrik → Hareket enerjisi
Alternatör (Şarj Dinamosu)
Araç için elektrik enerjisi üretir. Hareket → Elektrik enerjisi
Su Pompası (Devirdaim)
Suyun silindir içindeki kanallarda dolaşmasını sağlar.
Enjektör Pompası
Dizel motorlarda yakıtı basınçla enjektörlere gönderir.
Enjektör
Yakıtı toz halinde (pülverize) silindire gönderen parça.
• Marş Motoru: Elektrik → Hareket
• Alternatör: Hareket → Elektrik
• Motor (genel): Kimyasal → Isı → Mekanik
Yağlama & Soğutma Sistemleri
Motor yağı görevleri ve soğutma sistemleri karşılaştırması
Motor Yağının Görevleri
- Yağlama: Hareketli parçalar arasında sürtünmeyi azaltır
- Soğutma: Motor içindeki ısıyı dağıtır
- Temizleme: Motor içindeki kir ve tortuları temizler
- Koruma: Parçaların aşınmasını önler, paslanmaya karşı korur
- Sızdırmazlık: Piston ile silindir arasındaki boşluğu kapatır
Soğutma Sistemleri Karşılaştırması
| Özellik | Su Soğutmalı | Hava Soğutmalı |
|---|---|---|
| Çalışma Prensibi | Su/radyatör ile ısı taşınır | Hava akımı ile doğrudan soğutma |
| Kullanım Alanı | Büyük motorlu araçlar (otomobil, kamyon) | Küçük motorlar (motosiklet, eski VW) |
| Verimlilik | Daha verimli | Orta verimli |
| Bakım | Antifriz kontrolü gerekir | Daha az bakım gerektirir |
| Ağırlık | Daha ağır (su + radyatör) | Daha hafif |
Fren Sistemleri
ABS, EBD, hidrolik ve havalı fren, el freni
Fren Sistemi Türleri
| Sistem | Açılım | Görevi | Önem |
|---|---|---|---|
| ABS | Anti-lock Braking System | Ani frende tekerleğin kilitlenmesini önler, direksiyon hakimiyetini korur | Çok Önemli |
| EBD | Electronic Brakeforce Distribution | Fren kuvvetini tekerlekler arasında dengeler | Çok Önemli |
| ESP | Electronic Stability Program | Araç kaymasını önler, stabiliteyi korur | Önemli |
| ASR | Anti-Slip Regulation | Çekiş kaybını önler, patinajı engeller | Önemli |
Fren Türleri
Hidrolik Fren
Fren hidroliği (yağı) basınç iletimiyle çalışır. Hava ile çalışmaz. Çoğu otomobilde kullanılır.
Havalı Fren
Basınçlı hava ile çalışır. Ağır ticari araçlarda (kamyon, otobüs) kullanılır.
El Freni (Park Freni)
Araç park halindeyken hareket etmesini önler. Genellikle arka tekerleklere etki eder.
Fren Balatası
Fren diskine sürtünerek araç yavaşlatılır. Aşınan parçadır, periyodik değişim gerekir.
Lastik & Bakım
Lastik kodları, diş derinliği, hava basıncı ve mevsimlik lastik
Lastik Kodu Okuma
Örnek: 205/55 R16 91V
Genişlik
Lastiğin eni mm cinsinden (205 mm)
Kesit Oranı
Yanak yüksekliğinin genişliğe oranı (%55)
Konstrüksiyon
R = Radial (radyal tip)
Jant Çapı
Jantın inç cinsinden çapı (16 inç)
Diş Derinliği ve Hava Basıncı
| Kontrol | Limit | Sonuç |
|---|---|---|
| Diş Derinliği (Yaz) | Min. 1.6 mm | Altında ise değiştirilmeli |
| Diş Derinliği (Kış) | Min. 4 mm | Kış lastiği için daha fazla olmalı |
| Hava Basıncı | Aracın kapısında/kitapçıkta yazar | Düşük basınç yakıt tüketimini artırır |
Akü & Elektrik Sistemleri
Akü bağlantısı, alternatör, marş motoru ve elektrik sistemleri
Akü Bağlantısı
1. Önce (+) artı kutup bağlanır
2. Sonra (-) eksi kutup bağlanır
Sökme: Tam tersi! Önce (-) eksi sökülür.
Akü Uyarıları
- Akü üzerinde ateş yakmak yasaktır (patlama riski)
- Akü şarj ederken kapakları açık tutulmalıdır
- Akü suyu damıtılmış su ile tamamlanmalı (musluk suyu değil!)
- Akü kutup başları g yağı ile korunur (paslanmayı önler)
Elektrik Sistemleri
| Bileşen | Görevi | Enerji Dönüşümü |
|---|---|---|
| Marş Motoru | Motora ilk hareketi verir | Elektrik → Hareket |
| Alternatör | Araç için elektrik üretir, aküyü şarj eder | Hareket → Elektrik |
| Akü | Elektrik enerjisini depolar | Kimyasal → Elektrik |
| Buji | Benzinli motorda ateşleme kıvılcımı oluşturur | Elektrik → Isı/Kıvılcım |
Periyodik Bakım
Bakım periyotları, yağ değişimi, filtreler ve kontrol listesi
Bakım Periyotları
| Bakım | Periyot | Not |
|---|---|---|
| Motor Yağı | 10.000 km / 1 yıl | Yağ filtresi ile birlikte değişir |
| Hava Filtresi | 15.000 - 30.000 km | Kirli ortamlarda daha sık |
| Polen Filtresi | 15.000 km / 1 yıl | Klima performansını etkiler |
| Yakıt Filtresi | 30.000 - 40.000 km | Dizelde daha sık değişir |
| Fren Balatası | Aşınmaya göre | Ön balatalar daha hızlı aşınır |
| Triger Kayışı | 60.000 - 90.000 km | Koparsa motor hasar görebilir! |
| Antifriz | 2 yılda bir | Seviye düzenli kontrol edilmeli |
Günlük Kontrol Listesi (Sürücü Sorumluluğu)
- Lastiklerin görünür hasar ve hava basıncı kontrolü
- Fren hidroliği seviye kontrolü
- Motor yağı seviye kontrolü (yağ çubuğu ile)
- Far, sinyal ve stop lambaları kontrolü
- Silecek suyu ve cam sıvısı kontrolü
Hızlı Test
Öğrendiklerini hemen test et, eksiklerini gör!